ศิลปกรรมแท่นฝนหมึกจีน

สวัสดีครับ ท่านผู้ฟังที่เคารพ ยินดีต้อนรับท่านเข้าสู่รายการวัฒนธรรมจีนประจำวันอังคาร พบกับผม ยงเกียรติ ลู่เช่นเคยครับ

ท่านผู้ฟังครับ ในจำนวนเครื่องเขียนชนิดต่างๆ เครื่องเขียนที่มีกระบวนการผลิตจนกลายเป็นศิลปะอย่างหนึ่งได้นั้นคงมีเพียงแท่นฝนหมึกของจีนเท่านั้น วันนี้ ผมขอแนะนำศิลปกรรมแท่นฝนหมึกของจีนครับ

ท่านผู้ฟังครับ แท่นฝนหมึกเป็นเครื่องเขียนสำคัญที่สุดอย่างหนึ่งในสมัยโบราณของจีน ที่สำคัญมีไว้สำหรับใช้ในการฝนหมึกแท่ง ให้ละลายเป็นน้ำหมึก เวลาจะเขียนตัวหนังสือด้วยพู่กันจีน ส่วนเรื่องที่ว่า แท่นฝนหมึกใครเป็นคนเริ่มทำขึ้นเป็นคนแรกตั้งแต่เมื่อไรนั้น จนบัดนี้ก็ยังไม่มีหลักฐานที่พิสูจน์ยืนยันได้ แท่นฝนหมึกชิ้นเก่าแก่ที่สุดเท่าที่เคยค้นพบคือ แท่นฝนหมึกหินที่มีประวัตินานประมาณ 3 พันปี ค้นพบที่มณฑลเจ้อเจียงทางภาคตะวันออกของจีน แท่นฝนหมึกชิ้นนี้มีฝาปิดแท่นหมึกด้วย ตรงกลางแท่นมีรอยที่ยุบลงเล็กน้อย ภายในมีหมึกสีดำ ที่ใช้เขียนตัวหนังสือด้วยพู่กันจีน ประมาณศตวรรษที่ 1 ก่อนคริสต์กาล ชาวจีนได้คิดค้นวิธีการผลิตกระดาษขึ้นจนสำเร็จ ทำให้สังคมเกิดความต้องการแท่นฝนหมึกเพิ่มขึ้นอย่างมาก ขณะเดียวกัน กระบวนการผลิตแท่นฝนหมึกก็เริ่มพัฒนาจนกลายเป็นงานวิจิตรศิลป์อย่างหนึ่ง บนพื้นฐานความเป็นของใช้ ในสมัยนั้น นอกจากมีแท่นฝนหมึกหิน และแท่นฝนหมึกกระเบื้องแล้ว ยังปรากฏมีแท่นฝนหมึกหยก แท่นฝนหมึกกระเบื้องดินเผา และแท่นฝนหมึกทองสัมฤทธิ์ หรือทองบรอนซ์อีกด้วย แท่นฝนหมึกเหล่านี้มีรูปทรงสี่เหลี่ยมบ้าง ทรงกลมบ้าง ทรงแบบภูเขาและทรงแบบตัวเต่าก็มี บางชิ้นยังมีขาตั้งสามขาเพิ่มขึ้นด้วย

ต่อมา เมื่อศิลปกรรมเครื่องปั้นดินเผาพัฒนาก้าวหน้าขึ้น จีนเริ่มมีแท่นฝนหมึกที่ทำจากเครื่องเคลือบลายคลามสีเขียวอ่อนปรากฏขึ้น ขาตั้งของแท่นฝนหมึก ก็เพิ่มจำนวนมากขึ้น นอกจากสามขาแล้ว ยังมีสี่ขา ห้าขาและหกขาด้วย บางแห่งยังพบแท่นฝนหมึกที่มีจำนวนขาตั้งมากกว่าหกขาก็มี เช่น แท่นฝนหมึกโบราณ ที่มีอายุกว่าหนึ่งพันปีที่เหลือตกทอดมาจนถึงปัจจุบัน มีขาตั้งมากกว่า 12 ขา ขาตั้งแท่นฝนหมึกในสมัยนั้นส่วนใหญ่เป็นรูปทรงแบบเท้า หรือหัวของสัตว์สี่เท้า ได้หลอมรวมวิจิตรศิลป์ และศิลปะการแกะสลักพื้นเมืองเข้าไว้ด้วยกัน เป็นทั้งของใช้และผลิตภัณฑ์ศิลปกรรม ในสมัยราชวงศ์ถังในศตวรรษที่ 10 ภายหลังศิลปกรรมด้านนี้ได้รับการพัฒนาจนถึงขีดสูงสุดแล้ว กรรมวิธีการผลิตแท่นฝนหมึกที่มีมาแต่ดั้งเดิมของจีน ได้วิวัฒนาการจากแท่นฝนหมึกที่มีหลายขาตั้ง กลับมาเป็นแท่นฝนหมึกที่ไม่มีขาตั้งในที่สุด

ท่านผู้ฟังครับ ตามท้องถิ่นต่างๆของจีนมีแท่นฝนหมึกชื่อดังมากมาย ในจำนวนนี้ แท่นฝนหมึก "ตวนเยี่ยน" มีชื่อเสียงโด่งดังที่สุด เนื่องจากมีแหล่งผลิตอยู่ที่ตวนโจวในมณฑลกวางตุ้ง จึงเรียกกันว่า "ตวนเยี่ยน" ที่แปลเป็นไทยว่า "แท่นฝนหมึกตวน" หินในเขตตวนโจวมีเนื้อแข็งและละเอียด มีลายสีธรรมชาติ เช่น สีขาว สีม่วงและลายหางม้า เป็นต้น นอกจากแท่นฝนหมึกตวนเยี่ยนแล้ว แท่นฝนหมึก "ซงฮวาสือ" ก็เป็นหนึ่งในแท่นฝนหมึกจีนที่มีชื่อเสียง ทำขึ้นด้วยหิน "ซงฮวา" มีแหล่งผลิตอยู่ที่แหล่งกำเนิดแม่น้ำซงฮวาเจียง ในเขตภูเขาฉางไป๋ซาน ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของจีน จึงได้ชื่อว่า แท่นฝนหมีกซงฮวาสือ แท่นฝนหมึกชนิดนี้มีสีเขียวเป็นหลัก มีสีเหลืองกับสีแดงม่วงปะปนอยู่บ้าง ระหว่างสีม่วงกับสีเขียวนั้น มีลวดลายที่ดูเหมือนเป็นคลื่นน้ำทะเล หรือรูปตาน้ำที่เกิดจากการไหลวนของน้ำ หรือรูปแผนภาพเรขาคณิต แท่นฝนหมึกซงฮวาสือ เน้นหนักการแกะสลักภายนอก เนื้อหาการแกะสลักมีหลากหลายยิ่ง อาทิ ต้นสนหรือต้นไม้ไผ่ที่เขียวขจี เมฆที่ล่องลอยอยู่กลางท้องฟ้า สายน้ำที่ไหลริน ภูเขา แม่น้ำลำธาร บุปผามาลี มังกร หงษ์ นกกระเรียนตลอดจนเรื่องราวในเทพนิยาย และพงศาวดารประวัติศาสตร์ เป็นต้น

ในศิลปกรรมแท่นฝนหมึกจีนนั้น แท่นฝนหมึกที่ดียังจะต้องมีกล่องใส่ที่สวยงามอยู่เคียงคู่ด้วย กล่องแท่นฝนหมึก มีความงามที่ทรงคุณค่าแก่การชื่นชมเช่นเดียวกัน มีลักษณะที่เป็นของใช้ประโยชน์ที่มีความแข็งแรงคงทน ใช้ในการเก็บรักษาแท่นฝนหมึกได้อย่างดี

ท่ามกลางกระบวนการสืบทอดที่ยาวนานกว่า 1 พันปี ศิลปกรรมแท่นฝนหมึกของจีน มีคุณค่าเหนือความเป็นของใช้ประโยชน์มาเป็นเวลาเนิ่นนานแล้ว มักจะถูกใช้เป็นของฝาก หรือของที่ระลึก ที่มอบแก่กันในบรรดาปัญญาชนของจีน หรือกลายเป็นของสะสมของบรรดานักสะสมทั้งหลาย แท่นฝนหมึกโบราณชิ้นหนึ่ง นอกจากจะมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ คุณค่าทางศิลปะแล้ว ยังมีคุณค่าทางเศรษฐกิจที่สูงมากอีกด้วย ปัจจุบัน ในตลาดของเก่าระหว่างประเทศ มูลค่าการซื้อขายแท่นฝนหมึกโบราณชื่อดังชิ้นหนึ่ง อาจสูงนับล้านหยวนเหรินหมินปี้ นับ
เป็นผลงานศิลปกรรมอันล้ำค่าที่สมควรแก่การอนุรักษ์

ท่านผู้ฟังครับ ที่จบลงคือบทแนะนำศิลปกรรมแท่นฝนหมึกของจีน รายการวัฒนธรรมจีนสำหรับวันนี้ขอยุติลงเพียงเท่านี้ ต่อไปขอเชิญท่านฟังข่าววัฒนธรรมที่เสนอโดยคุณมนตรี เหลยครับ

คัดลอกมาจาก สถานีวิทยุ C.R.I. ปักกิ่ง ภาคภาษาไทย http://thai.cri.cn
โดยคุณยงเกียรติ ลู่ ในรายการ วัฒนธรรมจีน