ชาวฮากกาจังหวัดเชียงราย

จังหวัดเชียงราย เป็นจังหวัดที่อยู่ทางตอนเหนือสุดของประเทศไทย ภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสูงชัน มีที่ราบระหว่างหุบเขาและมีแม่น้ำที่สำคัญไหลผ่านตัวจังหวัดหลายสาย รวมถึงแม่น้ำนานาชาติสายสำคัญของโลกที่ไหลมาจากเทือกเขาหิมาลัยในประเทศจีน นั่นก็คือแม่น้ำหลานชางเจียง หรือที่ชาวไตลื้อในสิบสองปันนาเรียกว่าแม่น้ำล้านช้าง ชาวลาวเรียกแม่น้ำของ และคนไทยเราเรียกแม่น้ำโขงนั่นเอง จังหวัดเชียงรายจึงนับได้ว่าเป็นจังหวัดเดียวของไทยที่อยู่ใกล้กับชายแดนประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีนมากที่สุด ถ้าไปจากแม่สายผ่านเชียงตุง เมืองลา ของพม่า จะถึงชายแดนจีนที่กวนเหล่ย ใช้ระยะทางเพียงไม่ถึง 200 กิโลเมตร แต่ถ้านั่งเรือผ่านแม่น้ำโขงขึ้นไปจะใช้เวลา 1 วัน กับ 1 คืน

เชียงราย เป็นจังหวัดที่มีชนเผ่าอาศัยอยู่มากที่สุดในประเทศ รวมถึงเชียงใหม่ และแม่ฮ่องสอน กล่าวกันว่า ชนเผ่าในจังหวัดเชียงรายมีกลุ่มใหญ่ ๆ อยู่ 32 ชนเผ่า ชาวไทยเชื้อสายจีนของพวกเราก็เป็น 1 ใน 32 ชนเผ่านี้

ชาวจีนโพ้นทะเลในจังหวัดเชียงรายแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ กลุ่มที่บรรพบุรุษอพยพข้ามทะเลมาขึ้นท่าเรือที่กรุงเทพฯ ในสมัยอดีตกาล ชนกลุ่มนี้ได้แก่ ชาวฮากกา ชาวแต้จิ๋ว ชาวกว่างตง ชาวไหหนำ กลุ่มที่ 2 ได้แก่พวกที่อพยพมาทางประเทศลาวและพม่าคนกลุ่มนี้ได้แก่ ชาวหยุนหนานเป็นส่วนมาก ที่เหลือเป็นกลุ่มที่มาจากมณฑลกุ้ยโจว

ชาวหยุนหนานในจังหวัดเชียงรายนับว่าเป็นชาวจีนกลุ่มใหญ่มากเพิ่งจะอพยพเข้ามาในช่วง 50 ปีที่ผ่านมานี้เอง ในที่นี้จะพูดถึงเฉพาะชาวจีนโพ้นทะเลที่บรรพบุรุษอพยพจากที่ต่าง ๆ ของประเทศไทยเข้ามาอยู่ในจังหวัดเชียงราย

ชาวจีนโพ้นทะเลที่อาศัยประกอบกิจการค้าในจังหวัดเชียงรายนับตั้งแต่อดีตเมื่อ 100 ปีลงมา กลุ่มชนชาวไทยเชื้อสายจีนในจังหวัดเชียงรายที่ถือว่ามีมากที่สุดคือ ชาวฮากกา ที่เหลือรองลงไปเป็นชาวแต้จิ๋ว และชาวไหหนำบ้างเล็กน้อย

ชาวฮากกาที่อาศัยอยู่ในจังหวัดเชียงรายมีมากที่สุด 99 เปอร์เซ็นต์ เป็นชาวฮากกาที่มาจากอำเภอฮงสุน จังหวัดเหมยโจว มณฑลกว่างตง ซึ่งได้ชักชวนกันมาเป็นครอบครัวเครือญาติ และบอกต่อ ๆ กันมาจนมีชาวฮงสุนจากที่ต่าง ๆ ในประเทศไทยอพยพขึ้นมาอยู่ในจังหวัดเชียงรายเป็นกลุ่มก้อน ชาวฮากกาฮงสุนเหล่านี้ได้กระจัดกระจายอยู่ตามอำเภอต่าง ๆ ทั่วทั้งจังหวัด ที่อาศัยอยู่หนาแน่นได้แก่อำเภอเมือง แม่สาย พาน แม่จัน เทิง เชียงของ แม่ลาว เวียงป่าเป้า เชียงแสน แต่ไม่ค่อยพบว่ามีในจังหวัดพะเยามากนักซึ่งที่พะเยาส่วนใหญ่จะเป็นชนชาวไหหนำเป็นส่วนมาก

พูดได้ว่าที่เชียงรายมีชาวฮากกาอาศัยอยู่เป็นชาว ป้านซานฮาก มีเพียง 2 หรือ 3 ครอบครัวเท่านั้นที่เป็นฉิมฮากจากเหมยเสี้ยนแต่ครอบครัวเหล่านั้นล้วนพูดป้านซานฮากกันไปหมดแล้ว ชาวฮากกาในจังหวัดเชียงรายส่วนมากจะพูดถึงตัวเองว่าเป็นคน "จีนแคะ" จนติดปาก บางบ้านพูดเลยไปถึงกับว่าเป็นคน "จีนแคะผสมแต้จิ๋ว" นั่นเลยทีเดียว ถ้าพูดกีบคนจีนในเชียงรายว่าเป็นชาวฮากกา พวกเขามักจะเข้าใจน้อยไปกว่าคำว่า จีนแคะ

อย่างไรก็ตาม ชาวฮากกาในจังหวัดเชียงรายมิได้ละทิ้งวัฒนธรรมประเพณีของพวกเราชาวฮากกาแต่อย่างใด แทบจะทุกบ้านยังคงสามารถประกอบอาหารฮากกาได้ ภาษาฮากกายังคงมีให้ได้ยินอยู่เสมอ แต่ยังคงเป็นสำเนียงฮงสุน พวกเรามีความรักใคร่สมัครสมานสามัคคีกันดี ในหมู่ชนชาวฮากกาด้วยกัน ตลอดจนถึงชาวจีนกลุ่มอื่น ๆ ที่เชียงราย ศูนย์รวมพลังของชาวไทยเชื้อสายจีนจะเป็นมูลนิธิสามัคคีการกุศล ซึ่งมีศาลเจ้า ให้ทุกเชื้อสายชนชาวจีน รวมถึงชาวหยุนหนานเองด้วย เข้าร่วมกิจกรรมร่วมกัน

อย่างไรก็ตาม ที่จังหวัดเชียงราย ชาวฮากกาจะเกาะกลุ่มกันเหนียวแน่นและเป็นปึกแผ่นมากที่สุดจะเห็นว่า ที่นี่มีสมาคมฮงสุนที่ตั้งมายาวนานและเก่าแก่ สมาคมจีนเชื้อสายอื่น ๆ ยังไม่มีเกิดขึ้น ล่าสุด สมาคมแต้จิ๋วจังหวัดเชียงรายเพิ่งรวมกลุ่มก่อตั้งมาเมื่อ 2 ปีที่ผ่านมานี้เอง

ตามความคิดเห็นส่วนตัวของไหง จังหวัดเชียงรายเป็นจังหวัดที่อยู่เหนือสุดของประเทศไทย แต่ก็มิได้ห่างไกลจากจังหวัดอื่น ๆ ในภาคเหนือที่มีสมาคมฮากกา เช่นที่เชียงใหม่ และแพร่ ล้วนมีสมาคมฮากกาตั้งอยู่ แต่เชียงรายเป็นจังหวัดที่มีชาวฮากกามากมาย กลับไม่มีสมาคมฮากกาอยู่เลย ข้อสังเกตอันนี้อยากให้สมาคมฮากกาแห่งประเทศไทย สมาคมฮากกาเชียงใหม่ และสมาคมฮากกาจังหวัดแพร่ ช่วยเป็นพี่เลี้ยงให้กับชาวฮากกาเชียงรายด้วย อย่างน้อยก็อาจจะมีการแลกเปลี่ยนประสานงานในระดับหนึ่งก่อน

ชาวไทยเชื้อสายฮากกาในจังหวัดเชียงรายตระกูลที่มีชื่อเสียงโด่งดังเป็นที่รู้จักในระดับประเทศ เช่น คุณรัตนา จงสุทธนามณี อดีตโฆษกรัฐบาล คุณเอนก เหล่าธรรมทัศน์ อดีตหัวหน้าพรรคมหาชน เป็นต้น ส่วนคุณยงยุทธ ติยะไพรัช เป็นเชื้อสายแต้จิ๋ว

สรุป-จังหวัดเชียงรายมีชาวฮากกาอาศัยอยู่มาก แต่เป็นชาวป้านซานฮาก จากอำเภอฮงสุน มีการรวมกลุ่มสมาคมเป็นสมาคมฮงสุนจังหวัดเชียงราย และเป็นเพียงจังหวัดเดียวที่มีชาวฮากกาอาศัยอยู่หนาแน่น แต่ไม่มีสมาคมฮากกา