ศาสนพิธี”กงเต็ก” ตอนที่ ๑

เมื่อพูดถึงงานศพของคนจีน สิ่งที่มักจะพูดถึงควบคู่กันไปคือ พิธี”กงเต็ก” คำว่ากงเต็ก เป็นภาษาจีน ๒ คำ ให้ความหมายว่า “กง” หมายถึง ทำแทน การกระทำที่ดี การกระทำสิ่งที่เป็นประโยชน์ “เต็ก” หมายถึง ทำให้ กุศลกรรม การอำนวยหิตะประโยชน์ให้แก่ผู้ที่ละโลกนี้ไปแล้ว ใหก้ได้ไปสู่ปรโลกที่สงบสุขตามปรารถนาดีของลูกหลาน มีความหมายตรงกับภาษาไทยว่า “ทักษิณานุประทาน” หมายถึงการทำบุญอุทิศให้กับผู้ตาย

กล่าวโดยรวมคือ การที่ลูกหลานทำบุญกุศลทั้งทำแทนตัวผู้ตายและทำให้ผู้ตาย ด้วยจุดมุ่งหมายก็เพื่อให้ผู้ตายได้กุศลผลบุญมาก ๆ และมากพอที่จะขึ้นสวรรค์สุขาวดีของพระอมิตาภพุทธเจ้าได้

แต่เนื่องด้วย พระพุทธศาสนามีอยู่หลายนิกายและคนจีนที่มาจากต่างอำเภอ จังหวัดกัน ก็มีพิธีกรรมที่ต่างกันบ้างเป็นธรรมดา

ในประเทศไทยมีพิธีกงเต็ก ประมาณ ๓ แบบ คือ

1. แบบพระญวณ พระจีน เป็นผู้ประกอบพิธี แต่ละวัดต่างก็มีรายละเอียดที่ไม่เหมือนกัน บางวัดก็คล้ายกัน
2. แบบคนธรรมดา ผู้ประกอบพิธีเป็นผู้ชายสวมชุดสีขาว
3. แบบกงเต็กจีนแคะ ผู้ประกอบพิธีเป็นนางชีที่ไว้ผม ไม่โกนศีรษะ สวมชุดสีขาว บางท่านเรียก “เจอี๊”

มูลเหตุของศาสนพิธีกงเต็ก

การที่พุทธศานิกชน ได้เจริญรอยตามประเพณี ด้วยการอาราธนาพระภิกษุสงฆ์ มาประกอบพิธีมหากุศลผลเป็นพิธีกงเต็ก ก็ต้องความตามที่ปรากฏในพระสูตรฝ่ายมหายาน ความว่า

ครั้งหนึ่งในสมัยพุทธกาล องค์พระสัมาสัมพุทธเจ้า ได้ทรงเสด็จประทับอยู่ ณ เชตะวันวิหาร กรุงสาวัตถี พร้อมด้วยพระภิกษุห้อมล้อม คอยสดับฟังพระธรรมเทศนา เมื่อถึงเวลาแสดงพระธรรมเทศนา ได้มีเทพบุตรองค์หนึ่งพร้อมด้วยบริวาร นำเครื่องสักการบูชา เหาะลงมายังสำนักพระพุทธองค์ แล้วตรงเข้ามาสักการะพระพุทธบาท พร้อมถวายเครื่องสักการบูชา และร่วมฟังพระธรรมเทศนา เมื่อพระพุทธองค์ทรงทอดพระเนตรเห็นเทพบุตรนั้น พระองค์ทรงทราบกำเนิดเทพบุตรนั้น ด้วยญาณอันแจ่มแจ้ง จึงมีพุทธฎีกาตรัสแก่พระภิกษุสงฆ์ทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลายจงรู้เถิดว่า เทพบุตรองค์นี้เดิมเป็นบุตรเศรษฐี อยู่ที่เมืองเชตวันวิหาร กรุงสาวัตถี เธอได้กระทำมาตุฆาต คือฆ่ามารดาของเธอจนถึงแก่กรรม แล้วกลัวภัยจะมาถึงตน จึงหนีไปอุปสมบทเป็นภิกษุ เมื่อเธอได้อุปสมบทแล้วเธอได้อุตสาหะเล่าเรียน ศึกษาพระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัด ปราศจากความเกียจคร้านทั้งรักษาข้อวัตรปฎิบัติอย่างไม่ด่างพร้อย ต่อมาได้เป็นพระมหาเถระและเป็นพระอุปัชฌาย์ เธอยิ่งหมั่นยิ่งสอนภิกษุและสามเณรเสมอๆ ทั้งยังมีความเมตตาแก่ผู้ที่อนาถา ยาจกเข็ญใจ บริจาคทานโดยความตระหนี่ถี่เหนียว

ครั้นต่อมามิช้านานเธอได้ถึงมรณภาพ กรรมที่เธอเป็นผู้อกตัญญูในชาตินั้น นำพาเธอไปเสวยทุกข์ในนรกอเวจี ส่วนศิษย์ทั้งหลายของเธอนั้น มิได้ทราบเรื่องราวในอดีตของอาจารย์ ก็ได้แต่จัดการฌาปนกิจฉลองคุณอาจารย์ด้วยความกตัญญู มิได้ทราบถึงปรภพที่อาจารย์ได้ไปอยู่ แต่ในบรรดาหมู่ศิษย์เธอนั้น มีรูปหนึ่งได้ญาณสมบัติอันแก่กล้าได้ตรวจทางญาณทั่วทั้งชั้นฟ้าดาวดิงส์ทั้งมนุษย์โลกและสัตว์เดียรฉานก็ไม่เห็นพระอาจารย์ของตน จึงลงไปตรวจถึงนรกภูมิ ได้แลเห็นอาจารย์ของตนทุกข์ทรมารอยู่ในนรกอเวจี ถูกทรมานลงโทษตามกรรมที่ได้กระทำมา เห็นดังนั้นแล้วจึงนำความมาเล่าให้พระภิกุทั้งหลายฟัง

บรรดาพระภิกษุผู้เป็นศิษย์ทั้งหลายต่างมีความสงสารพระอาจารย์เป็นอย่างมาก จึงได้พร้อมใจกันจัดตั้งพระรัตนตรัย สถานประกอบพิธีกงเต็กขึ้น แล้วอุทิศผลบุญทั้งหลายไปให้อาจารย์ ฝ่ายอาจารย์เมื่อได้รับผลบุญกุศลที่เหล่าศิษย์อุทิศไปให้และประกอบกับผลอานิสสงส์ ที่เธอได้อุปสมบทเป็นพระภิกษุ รักษาสิกขาบทโดยบริสุทธิ์รวมผลศีล ผลทานในชาติปางก่อน ทำให้เธอปราศจากความมืดมัว และระลึกถึงคุณพระรัตนตรัย ได้พ้นจากห้วงทุกข์ ได้ไปเสวยสุขในสวรรค์และได้นำเครื่องสักการบูชา พาเทพบริวารมานมัสการเราตถาคตในการบัดนี้

พระพุทธองค์ทรงแสดงพระธรรมเทศนา อริยสัจ ๔ ฯลฯ (ความหลุดพ้นจากโลภ โกรธ หลง)ครั้นแล้วจึงได้กราบทูลลาพระพุทธองค์ พาบริวารไปเสวยสุขที่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์

อย่างไรก็ดีพระสูตรนี้ถูกบันทึกไว้ในพระสูตรฝ่ายมหายานในที่นี้จึงขอย่อให้กระชับเพื่อไม่ให้ยืดยาว และในมูลเหตุนี้จึงได้มีการถือปฏิบัติตามกันมาเป็นประเพณี ที่เมื่อเวลาบิดามารดา ผู้มีพระคุณ หรือญาติพี่น้อง มรณะหรือตายไป ก็จะทำพิธีกงเต็กอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลไปให้ และด้วยความศรัทธาในพิธีกงเต็กนี้ ยังเกิดอานิสสงส์ให้ผู้กระทำเกิดความสบายใจ หมดความกังวล ว่าผู้มีพระคุณของตนจะได้รับทุข์เวทนาอยู่ ณที่แห่งใดในปรโลก จึงทำให้สามารถทำมาหากินได้ด้วยความสบายใจ เพราะความศรัทธาที่มีต่อพระรัตนตรัย อันเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวความดีงาม

กรุณารอตอนต่อไปครับ ขอขอบพระคุณ พระอาจารย์เป้า เรืองพยุงศักดิ์(เซี่ยงจ๊ง) วัดอนัมนิกายเฉลิมพระเกียรติ